Wyjazd patriotyczno- historyczny na trasie Miedzna-Lublin – Zamość w dniach 05-06 sierpnia 2023 roku

( II działanie przewidziane na rok 2023 w trzyletnim projekcie “Pamięci Żołnierzy Niezłomnych” dofinansowanym przez NIW- CRSO)

5 sierpnia o godzinie 7 wyjechaliśmy z Miedzny do Lublina na szlak patriotyczno- historyczny, którego głównym celem było pogłębianie i utrwalanie wiedzy na temat Polskiego Podziemia Niepodległościowego na Lubelszczyźnie. Naszą otwartą lekcję historii rozpoczęliśmy od zwiedzania obozu koncentracyjnego w Majdanku. Pan przewodnik oprowadził nas po obozie. Byliśmy w łaźni, komorach gazowych, przy mauzoleum i na historycznej wystawie multimedialnej w baraku 62.

Budowę obozu rozpoczęto z początkiem października 1941 roku, a decyzję o powstaniu podjął Heinrich Himmler w lipcu 1941 roku podczas swojej wizyty w Lublinie. Opracowanie planów budowlanych zlecono Centralnemu Zarządowi Budowlanemu SS i Policji w Lublinie. Zgodnie z generalnym planem z 23 marca 1942 roku Majdanek miał być olbrzymim kompleksem obozowym o powierzchni 516 hektarów, w którym jednorazowo mogło zostać ulokowanych do 250 tys. więźniów. W wyniku niepowodzeń na froncie wschodnim i problemów z zaopatrzeniem obozu, w niezbędne materiały budowlane, w lipcu 1942 roku władze SS dokonały rewizji planu generalnego. Według nowych założeń kompleks obozowy miał zostać podzielony na trzy części: administracyjną wraz z koszarami SS, gospodarczą oraz więźniarską, która miała być największą. Do lipca 1944 roku, a więc do momentu zajęcia obozu przez żołnierzy Armii Czerwonej udało się wybudować jedynie sześć pól. Ogółem na terenie obozu zostało postawionych 280 budynków, w których umiejscowiono warsztaty, magazyny, baraki mieszkalne, łaźnie, komory gazowe, krematorium, itp. Do współczesnych czasów zachowała się jedynie część zabudowań obozowych. Zaczątki konspiracji pojawiły się już w 1942 r. Była ona dziełem Żydów słowackich i jeńców Armii Czerwonej. Zorganizowana konspiracja na terenie obozu zaczęła działać z początkiem 1943 r. Powiązane to było z faktem deportowania w tym okresie na Majdanek licznych polskich więźniów politycznych. Z chwilą zbliżania się frontu wschodniego w marcu i kwietniu 1944 r. kilka tysięcy więźniów wysłano na zachód do innych obozów. Obóz na Majdanku został zajęty przez wojska sowieckie w nocy z 22/23 lipca 1944 r. W sierpniu NKWD utworzyło na terenie obozu Specjalny Obóz NKWD, który funkcjonował najprawdopodobniej do grudnia 1944 r. Na III polu (środkowe) przetrzymywani byli członkowie Batalionów Chłopskich oraz Armii Krajowej.

Tuż przed godziną 14 dotarliśmy do Lublina. Pierwszym punktem była Lubelska Trasa Podziemna. Trasa ta to niemal 300 metrowa atrakcja o charakterze turystyczno – edukacyjnym przebiegająca pod Starym Miastem. Trasa zaczynająca się w budynku Trybunału Koronnego powstała dzięki połączeniu kilkunastu staromiejskich piwnic, rozłożonych na trzech kondygnacjach. Większość trasy przebiega na głębokości 8-12 metrów. Przejście przez trasę to nie tylko spacer półmrocznymi, tajemniczymi korytarzami, ale też wędrówka przez historię i legendy Lublina.

Kolejnym punktem wyjazdu historycznego był Zamek. W czasie II wojny światowej, w latach 1939–1944, na zamku mieściło się hitlerowskie więzienie Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w Lublinie. Łącznie osadzono w nim około 40 000 osób, głównie członków ruchu oporu. Więzienie miało charakter przejściowy, duża część skazanych trafiała do niemieckich obozów koncentracyjnych, między innymi do Lublina (Majdanek) i Oświęcimia (Auschwitz.). 22 lipca 1944 roku, przed opuszczeniem Lublina, hitlerowcy dokonali masowego mordu około 300 więźniów zamku. Po wyzwoleniu spod okupacji hitlerowskiej, we wrześniu 1944 roku na zamku zorganizowano polityczne więzienie karno-śledcze podległe władzom sowieckim, a następnie Urzędowi Bezpieczeństwa Publicznego. W latach 1944–1954 przetrzymywano tu około 35 000 Polaków przeciwstawiających się komunistycznemu zniewoleniu. Spośród 515 wydanych wyroków śmierci wykonano około 180.

Z zamku przeszliśmy do tablicy upamiętniającej majora Hieronima Dekutowskiego ps. Zapora i innych Niezłomnych. Przeszliśmy ulicami Starego Miasta, a około godziny 18 zmęczeni i głodni dotarliśmy do hotelu Arche.

Drugi dzień wyjazdu patriotycznego rozpoczęliśmy śniadaniem w hotelu. 8.30 pełni sił ruszyliśmy w stronę Zamościa. Po drodze odwiedziliśmy Pomnik ostatniego partyzanta RP- Józefa Franczaka. W Zamościu razem z przewodnikiem udaliśmy się do koszar, gdzie przed budynkiem Klubu Garnizonowego 3 Batalionu Zmechanizowanego przy ul. Piłsudskiego poznaliśmy historię kapitana Romana Szczura ps. Urszula– żołnierza AK i WIN, który zasłynął z akcji zbrojnej z 8 maja 1946 r, kiedy na czele 12 żołnierzy rozbił więzienie UB w Zamościu, gdzie przetrzymywanych było wielu żołnierzy AK. Oddział dowodzony przez Szczura uwolnił wówczas 301 więźniów, w tym czterech podkomendnych „Urszuli” skazanych na karę śmierci.

Kolejnym punktem programu był Szczebrzeszyn. Tam poznaliśmy bogatą historię kolejnego Niezłomnego Tadeusza Kuncewicza ps. Podkowa, który działał min. na terenie Szczebrzeszyna, Zwierzyńca, Zamościa. W Szczebrzeszynie obejrzeliśmy wystawę malarstwa oraz “spotkaliśmy się” ze słynnym Chrząszczem. Ponownie pojechaliśmy do Zamościa, by tam zobaczyć miejsca związane z tragiczną historią miasta min. Pomnik Dzieci Zamojszczyzny i Tablicę upamiętniająca Żołnierzy AK. Podczas spaceru po Zamościu zobaczyliśmy unikalny zespół architektoniczno-urbanistyczny Starego Miasta. To kolejna polska perełka wpisana na listę UNESCO w 1992 roku. Plan miasta według projektu włoskiego architekta Bernarda Morando, nawiązywał do ówczesnych miast włoskich. Do czasów współczesnych zachował się w prawie niezmiennej formie pierwotny układ Starego Miasta.

W Zamościu mieliśmy też okazję uczestniczyć w próbach do wieczornego koncertu “Roztańczona Polska“.

Po obiedzie udaliśmy się w drogę powrotną do Miedzny. Na miejsce dotarliśmy tuż przed 20. To była wyjątkowa lekcja historii.

Tekst – Bożenna Kopania
Zdjęcia – Krzysztof Gerej i Tomasz Dziubiela